Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach

ast Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach to jedno z ciekawszych miejsc na mapie województwa świętokrzyskiego. Już sama nazwa może wydawać się nieco zaskakująca. Co bowiem mogą mieć wspólnego przyroda, dinozaury, dawne hutnictwo i samochody ciężarowe marki Star?

Okazuje się, że całkiem sporo. Wszystkie te ekspozycje opowiadają bowiem o historii Starachowic i okolic – od bardzo odległej przeszłości geologicznej, przez rozwój hutnictwa żelaza, aż po przemysł i motoryzację XX wieku.

Muzeum Przyrody i Techniki powstało 1 stycznia 2001 roku z inicjatywy Powiatu Starachowickiego. Jego patronem jest profesor Jan Pazdur, historyk i znawca dziejów przemysłu Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Placówka zajmuje około 8 hektarów i wykorzystuje autentyczne, zabytkowe obiekty dawnego zakładu wielkopiecowego.

To właśnie połączenie zabytków techniki z historią przemysłu, motoryzacją, paleontologią i przyrodą sprawia, że Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach jest miejscem naprawdę nietypowym.

Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach na terenie dawnej huty

Największą atrakcją muzeum jest możliwość zwiedzania autentycznego terenu dawnej huty. Nie oglądamy tutaj wyłącznie niewielkich eksponatów ustawionych w gablotach. Znaczna część ekspozycji znajduje się w zabytkowych budynkach i urządzeniach dawnego zakładu wielkopiecowego.

Na terenie muzeum zachowały się pozostałości dwóch kolejnych zakładów wielkopiecowych. Starszy został uruchomiony w 1841 roku, natomiast drugi, zbudowany pod koniec XIX wieku, rozpoczął działalność w 1899 roku. Zachowany układ przestrzenny i ciąg technologiczny pozwalają lepiej wyobrazić sobie, jak wyglądała praca dawnej huty.

Wśród zabytkowych obiektów znajdują się między innymi hala lejnicza, maszynownia, wieża ciśnień, estakada kolejowa, hala spustowa oraz budynek maszyny wiatrowej. Wszystkie są częścią dawnego kompleksu przemysłowego.

Wielki Piec w Starachowicach

Najbardziej charakterystycznym zabytkiem Muzeum Przyrody i Techniki jest Wielki Piec z 1899 roku. To właśnie on był sercem całego dawnego zakładu wielkopiecowego.

Pieca nie trzeba sobie tutaj wyobrażać – zachował się w autentycznej postaci wraz z elementami dawnego ciągu technologicznego. Ma około 22 metrów wysokości, a jego pojemność po późniejszych modernizacjach zwiększono do 250 metrów sześciennych. Wielki Piec mógł produkować do około 120 ton surówki na dobę.

Szczególnie interesujące jest to, że zachował się nie tylko sam piec, ale także otaczająca go infrastruktura. Widać między innymi torowiska, estakadę kolejową, urządzenia służące do transportowania materiałów oraz elementy związane z procesem produkcji surówki.

Wielki Piec pracował aż do 19 marca 1968 roku. Tego dnia dokonano ostatniego spustu surówki, zamykając jeden z ważnych rozdziałów przemysłowej historii Starachowic.

Maszyna parowa – przemysłowe „płuca” huty

W pobliżu Wielkiego Pieca znajduje się kolejny niezwykle interesujący zabytek techniki – potężna maszyna parowa, nazywana również maszyną wiatrową. Jej zadaniem było dostarczanie sprężonego powietrza potrzebnego w procesie pracy wielkiego pieca.

Urządzenie wyprodukowane przez niemieckie Towarzystwo Akcyjne Budowy Maszyn Braci Klein w Rydze mogło tłoczyć około 11 tysięcy metrów sześciennych powietrza na godzinę. Imponujące jest również koło zamachowe o średnicy około 6 metrów.

Dzięki zachowanym urządzeniom można więc zobaczyć nie tylko sam wielki piec, ale również znaczną część technologicznego zaplecza dawnej huty.

Historia hutnictwa i górnictwa rud żelaza

Historia przemysłu w okolicach Starachowic jest znacznie starsza niż zachowane XIX-wieczne budynki. W muzeum można poznać również dzieje wydobywania rud żelaza oraz rozwoju hutnictwa na terenie regionu.

Jedna z wystaw poświęcona jest starachowickiemu górnictwu rud żelaza. To ciekawy element zwiedzania, ponieważ pokazuje, skąd pozyskiwano surowiec i jak zmieniały się metody jego wydobycia.

Na terenie muzeum znajduje się również Archeopark – Osada Starożytnego Hutnictwa Żelaza. To nawiązanie do znacznie wcześniejszych tradycji metalurgicznych regionu i pradawnych metod wytopu żelaza.

Samochody Star – motoryzacyjna historia Starachowic

Nie sposób opowiadać o historii Starachowic bez wspomnienia o samochodach ciężarowych marki Star. Produkowane tutaj pojazdy przez dziesięciolecia były charakterystycznym elementem polskiego krajobrazu.

W muzeum zgromadzono kolekcję samochodów związanych z historią starachowickiej fabryki. Można zobaczyć między innymi Stara 20, czyli pierwszy model produkowany po II wojnie światowej, Stara 200, Stara 660M2 oraz wyjątkowego Stara 266R, który brał udział w Rajdzie Paryż–Dakar.

Ciekawym eksponatem jest także replika Stara 660M2 przygotowana jako papamobile na potrzeby pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1979 roku.

Ekspozycja pokazuje więc nie tylko same samochody, ale również fragment historii Zakładów Starachowickich i ludzi, którzy je projektowali oraz produkowali.

Dinozaury i paleontologia w Starachowicach

Kolejna część ekspozycji może szczególnie zainteresować dzieci. Muzeum ma również wystawę paleontologiczną poświęconą bardzo odległej historii regionu.

W okolicach Starachowic i w innych miejscach województwa świętokrzyskiego znajdowano ślady organizmów żyjących miliony lat temu. W muzeum można zobaczyć między innymi rekonstrukcje i modele zwierząt prehistorycznych.

Jednym z interesujących miejsc związanych z tą tematyką są Wióry, gdzie występują skały pochodzące sprzed około 245 milionów lat, czyli z wczesnego triasu – początku ery mezozoicznej.

Dzięki temu wizyta w muzeum nie ogranicza się wyłącznie do historii przemysłu. W pewnym sensie zaczyna się ona miliony lat temu, a kończy na historii XX-wiecznej motoryzacji.

Czy warto odwiedzić Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach?

Zdecydowanie tak, szczególnie jeśli interesują Was muzea techniki, historia przemysłu, zabytki industrialne, stare samochody i ciekawostki związane z historią regionu.

Największą zaletą tego miejsca jest jego autentyczność. Nie oglądamy wyłącznie rekonstrukcji przygotowanych specjalnie na potrzeby turystów. Znaczna część ekspozycji znajduje się na terenie rzeczywistego XIX-wiecznego zakładu przemysłowego.

Wielki Piec, stare torowiska, hale przemysłowe, maszyna parowa i pozostałe urządzenia tworzą wyjątkową atmosferę. Z kolei samochody Star oraz wystawa paleontologiczna sprawiają, że muzeum może zainteresować także osoby, które nie są wielkimi miłośnikami historii techniki.

Na zwiedzanie całego kompleksu przeznaczcie około dwóch godzin, choć dokładny czas zależy oczywiście od tempa zwiedzania i aktualnie dostępnych ekspozycji.

Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach – informacje praktyczne

Muzeum znajduje się przy ulicy Wielkopiecowej 1 w Starachowicach. Natomiast główne wejście dla zwiedzających znajduje się od strony ulicy Marszałka Piłsudskiego 95.

W sezonie letnim, czyli od 1 kwietnia do 31 października, muzeum można zwiedzać od wtorku do piątku, a także w soboty i niedziele. W czwartek obiekt jest czynny dłużej. Jednakże sezonie zimowym zakres dostępnych ekspozycji jest nieco mniejszy. Aktualne godziny otwarcia oraz zasady zwiedzania trzeba sprawdzić przed wyjazdem, ponieważ ostatnie wejście jest wcześniejsze niż godzina zamknięcia muzeum.

Co warto zobaczyć w okolicy Starachowic?

Wizyta w muzeum może być częścią większej wycieczki po północnej części województwa świętokrzyskiego. Proponujemy podjechać na przykład pobliskiego Wąchocka, gdzie znajduje się bardzo cenny, zabytkowy kościół  i słynne opactwo cystersów.

W okolicy warto również odwiedzić Zalew Wąchocki, zabytkową zagrodę w Marcinkowie czy sanktuarium Kałków – Godów.

Miłośnicy dinozaurów i atrakcji związanych z prehistorią mogą natomiast połączyć wizytę w Starachowicach z wycieczką do Bałtowa i znajdującego się tam kompleksu turystycznego.

Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach jest więc dobrym pomysłem zarówno na osobną wycieczkę, jak i jeden z punktów większej wyprawy po atrakcjach województwa świętokrzyskiego.