Sanktuarium w Orchówku koło Włodawy

Sanktuarium w Orchówku należy do tych miejsc pielgrzymkowych, o których nie przeczytacie w każdym przewodniku. Nie przyciąga tłumów porównywalnych z Jasną Górą, Licheniem czy pobliskim Kodniem, ale właśnie dzięki temu zachowało spokojną, kameralną atmosferę. Warto je odwiedzić nie tylko ze względów religijnych, lecz także dla ciekawej historii, barokowej architektury oraz pięknego widoku na nadbużańską okolicę.

Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Orchówku może być jednym z celów wycieczki podczas wakacyjnego pobytu nad Jeziorem Białym w Okunince. Niedaleko znajduje się również Włodawa, dlatego wszystkie te miejsca można połączyć w jedną ciekawą trasę krajoznawczą.

Gdzie znajduje się sanktuarium w Orchówku?

Orchówek to niewielka miejscowość położona w województwie lubelskim, w powiecie włodawskim, tuż obok Włodawy. Leży nad starorzeczem Bugu, na terenie Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego i w pobliżu trójstyku granic Polski, Białorusi oraz Ukrainy. Jest to jeden z najbardziej wysuniętych na wschód zakątków naszego kraju.

Najważniejszym zabytkiem Orchówka jest barokowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Jana Jałmużnika, pełniący jednocześnie funkcję Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia. Świątynia stoi przy ulicy Nadbużańskiej 63, niedaleko starorzecza Bugu.

Okolica zachęca do spokojnych spacerów i odpoczynku na łonie przyrody. W pobliżu można również zobaczyć trójstyk granic nad Bugiem, gdzie spotykają się terytoria Polski, Białorusi i Ukrainy.

Historia sanktuarium w Orchówku

Historia parafii w Orchówku sięga początku XVI wieku. Została ona erygowana w 1507 roku, a więc niedługo po nadaniu miejscowości praw miejskich. Orchówek był bowiem przez kilka stuleci miastem, chociaż z czasem stracił znaczenie i w 1870 roku został pozbawiony praw miejskich.

W 1610 roku posługę duszpasterską objęli tutaj ojcowie augustianie. Sprowadził ich Mikołaj Iwicki, ówczesny właściciel Orchówka. Zakonnicy opiekowali się parafią przez ponad 250 lat, a miejscowy klasztor stał się ważnym ośrodkiem życia religijnego na pograniczu.

Obecny kościół św. Jana Jałmużnika powstał w drugiej połowie XVIII wieku. Jego budowę rozpoczęto około 1770 roku, a ukończoną świątynię konsekrowano w 1780 roku. Kościół wzniesiono w stylu barokowym według projektu przypisywanego Pawłowi Antoniemu Fontanie – włoskiemu architektowi działającemu na Lubelszczyźnie i Podlasiu. Pracami budowlanymi kierował mistrz murarski Grzegorz Cybulski.

Trudny okres w dziejach sanktuarium rozpoczął się po powstaniu styczniowym. W 1864 roku władze rosyjskie skasowały klasztor augustianów, zniosły parafię, a kościół przeznaczyły na prawosławną cerkiew. Była to jedna z represji wymierzonych w Kościół katolicki i polskie środowiska zakonne.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości budowla ponownie znalazła się w rękach katolików. Parafię oficjalnie reaktywowano w 1931 roku. Augustianie nie powrócili już jednak do Orchówka. W 1947 roku opiekę nad parafią i sanktuarium powierzono ojcom kapucynom, którzy posługują tutaj do dziś.

Obraz Matki Bożej Pocieszenia w Orchówku

Najcenniejszym elementem wyposażenia kościoła i głównym celem przybywających do Orchówka pielgrzymów jest obraz Matki Bożej Pocieszenia, nazywanej również Matką Bożą Orchowską. Wizerunek powstał pod koniec XVI albo na początku XVII wieku. Według tradycji został sprowadzony do Orchówka w 1610 roku przez Mikołaja Iwickiego.

Obraz przedstawia Maryję trzymającą Dzieciątko Jezus na lewej ręce. Prawą dłonią Matka Boża wskazuje na Chrystusa, podkreślając, że to On jest drogą prowadzącą do zbawienia. Kompozycja nawiązuje do słynnej ikony Matki Bożej Jasnogórskiej, jednak twarz Maryi w Orchówku jest jaśniejsza i ma bardziej naturalne rysy.

W XVII wieku pielgrzymka do odległej Częstochowy była dla większości mieszkańców wschodnich terenów Rzeczypospolitej bardzo trudnym przedsięwzięciem. Z tego powodu w wielu kościołach pojawiały się kopie najbardziej znanych obrazów maryjnych. Z czasem również one otaczane były lokalnym kultem i stawały się celem pielgrzymek.

Najstarsza zachowana wzmianka o kulcie Matki Bożej w Orchówku pochodzi z 1661 roku. W akcie powizytacyjnym ojciec Jakub Carthei odnotował, że obraz był otaczany szczególną czcią podczas uroczystości i świąt.

Gdy kościół został zamieniony na cerkiew prawosławną, cenny wizerunek wywieziono z Orchówka. Najpierw trafił do Lublina, a następnie do Włodawy. Do dawnego kościoła augustianów powrócił w 1931 roku, po reaktywowaniu parafii.

Ważnym wydarzeniem w historii sanktuarium była uroczysta koronacja obrazu, która odbyła się 2 września 1990 roku. Koronacji dokonali arcybiskup Józef Kowalczyk, ówczesny nuncjusz apostolski w Polsce, biskup siedlecki Jan Mazur oraz generał zakonu kapucynów Flavio Roberto Carraro.

Co warto zobaczyć w kościele św. Jana Jałmużnika?

Kościół w Orchówku jest stosunkowo niewielki i znacznie skromniejszy niż najbardziej znane polskie sanktuaria. Ma jednak cenne, zabytkowe wyposażenie i przytulne wnętrze sprzyjające chwili wyciszenia.

Najważniejszym elementem wystroju jest ołtarz główny pochodzący z 1742 roku. Reprezentuje styl regencyjny z elementami rokokowymi. Do Orchówka sprowadzono go w XX wieku z Piechowic na Dolnym Śląsku. W centralnej części ołtarza umieszczono obraz Matki Bożej Pocieszenia. W zwieńczeniu można zobaczyć rzeźbę Chrystusa Wniebowstępującego, której towarzyszą figury św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty.

W kościele znajdują się również dwa ołtarze boczne oraz obrazy pochodzące z XVII i XVIII wieku. Warto zwrócić uwagę także na barokową bryłę budowli oraz dwuwieżową fasadę. Świątynia dobrze wpisuje się w krajobraz nadbużańskiej miejscowości i już z daleka wyróżnia się ponad niewysoką zabudową Orchówka.

Wieża widokowa i krypty w sanktuarium

Jedną z największych turystycznych atrakcji sanktuarium w Orchówku jest wieża kościelna udostępniana zwiedzającym. Punkt widokowy znajduje się na wysokości około 28 metrów. Z góry rozciąga się panorama Orchówka, starorzecza oraz rozległej doliny Bugu. Przy dobrej pogodzie można zobaczyć charakterystyczny, niemal płaski krajobraz wschodniej części Lubelszczyzny.

Zwiedzając sanktuarium, warto zainteresować się również kościelnymi kryptami i przygotowanymi w nich ekspozycjami. Dostępność wieży, krypt oraz wystaw może się jednak zmieniać, dlatego przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie sanktuarium albo skontaktować się z ojcami kapucynami.

Czy warto odwiedzić sanktuarium w Orchówku?

Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Orchówku warto polecić osobom, które lubią odkrywać mniej znane zabytki sakralne. Nie jest to wielki kompleks pielgrzymkowy wypełniony sklepami, straganami i tłumami turystów. Zamiast tego znajdziecie tutaj ciszę, ciekawą historię oraz cenny barokowy kościół stojący w malowniczej nadbużańskiej okolicy.

Na zwiedzanie samego sanktuarium nie trzeba przeznaczać całego dnia. Można je połączyć ze spacerem po Włodawie, wypoczynkiem w Okunince nad Jeziorem Białym albo wycieczką po innych atrakcjach Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Jeżeli będziecie w tej części województwa lubelskiego, warto zatrzymać się w Orchówku choćby na godzinę. To niewielkie sanktuarium może okazać się jednym z najspokojniejszych i najbardziej klimatycznych miejsc poznanych podczas podróży nad Bug.

Foto: własne