Pałac Branickich w Białymstoku

Pałac Branickich w Białymstoku nazywany jest „Polskim Wersalem” lub też „Wersalem Północy”. Uchodzi za jedną z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych rezydencji magnackich w Polsce oraz za najcenniejszy zabytek Podlasia.

Pałac Branickich w Białymstoku czyli od dworu obronnego do barokowej rezydencji

Początki rezydencji sięgają XVI wieku, kiedy istniał tu dwór obronny należący do rodu Wiesiołowskich. Natomiast w drugiej połowie XVII wieku dobra białostockie trafiły do rodu Branickich.

Największy rozkwit pałacu przypadł na XVIII wiek za czasów Jana Klemensa Branickiego, hetmana wielkiego koronnego. To on przekształcił dawną siedzibę w okazałą rezydencję w stylu późnego baroku. Nad przebudową pracowali wybitni architekci epoki, m.in. Tylman z Gameren, Jan Zygmunt Deybel, a także Jakub Fontana, który nadał pałacowi ostateczny kształt.

Lata świetności – dwór pełen znakomitych gości

Dwór Branickich był jednym z najważniejszych ośrodków życia kulturalnego i politycznego w XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej. Gościli tu królowie August II Mocny i August III, Stanisław August Poniatowski, a także cesarz Józef II i wielki książę Paweł, późniejszy car Rosji.

Na dworze bywali również artyści i intelektualiści, m.in. Franciszek Karpiński oraz Ignacy Krasicki. Przy pałacu działała szkoła inżynierii wojskowej, kształcąca specjalistów w zakresie budownictwa i fortyfikacji.

Pałac Branickich w Białymstoku – okres zaborów i wojenne zniszczenia

Po rozbiorach Rzeczypospolitej pałac przechodził z rąk do rąk – należał do władz pruskich, a od 1807 roku do cara Rosji. Natomiast w XIX wieku mieścił się tu m.in. Instytut Panien Szlacheckich.

W czasie I wojny światowej urządzono w pałacu szpital polowy, a w 1920 roku działał tu Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski. Największe zniszczenia przyniosła II wojna światowa – w 1944 roku rezydencja została zniszczona w około 70–80%. Odbudowę rozpoczęto w 1946 roku, przywracając jej barokowy charakter.

Pałac piękny także dziś

Obecnie w Pałacu Branickich mieści się rektorat Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Jednakże część wnętrz jest udostępniona zwiedzającym – działa tu Muzeum Historii Medycyny i Farmacji. Rezydencja jest także miejscem wydarzeń kulturalnych, koncertów i uroczystości.

Ogrody pałacowe, zajmujące około 10 hektarów, łączą elementy ogrodu francuskiego i angielskiego. Fontanny, rzeźby, tarasy i starannie utrzymane partery kwiatowe sprawiają, że to jedno z najbardziej malowniczych miejsc spacerowych w regionie.

Będąc w Białymstoku, warto również odwiedzić pobliską archikatedrę Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – charakterystyczną świątynię składającą się ze starego i nowego kościoła.

Na co zwrócić uwagę podczas zwiedzania?

Zwiedzając Pałac Branickich, warto zatrzymać się przy kilku szczególnie interesujących elementach. Jednym z nich będzie Brama Gryfitów czyli reprezentacyjne wejście na dziedziniec honorowy. Zwróćcie uwagę na herb Gryf – symbol rodu Branickich – umieszczony nad bramą. To wyraźna manifestacja potęgi właścicieli.

Dziedziniec honorowy (cour d’honneur) ukształtowany został na wzór francuskich rezydencji, otoczony oficynami. Warto stanąć na osi głównej i spojrzeć w kierunku ogrodów – cały kompleks zaplanowano zgodnie z zasadą symetrii i osiowości.

Od strony ogrodu pałac prezentuje się najokazalej. Charakterystyczne są bogate dekoracje, rzeźby, również taras schodzący w stronę ogrodów. Ogród francuski to najbardziej efektowna część założenia. Geometryczne partery, rzeźby mitologiczne, fontanny i szerokie alejki tworzą kompozycję inspirowaną Wersalem. Warto wejść na górny taras, skąd rozciąga się najlepszy widok na układ ogrodu. Spacer po ogrodach jest bezpłatny.

W ogrodach znajdują się też figury m.in. Herkulesa i innych postaci mitologicznych. Symbolika tych rzeźb miała podkreślać siłę i ambicje Branickiego.