Kościół Wszystkich Świętych w Pszczynie

W centrum Pszczyny, zaledwie kilka kroków od rynku i w cieniu książęcego zamku, stoi świątynia, która – choć nie zawsze spektakularna w formie – opowiada historię miasta lepiej niż niejeden podręcznik. Kościół Wszystkich Świętych w Pszczynie to miejsce, które przez wieki płonęło, odradzało się i zmieniało wraz z losami regionu. Dziś jest spokojną przestrzenią, w której historia, sztuka i codzienność splatają się w jedną opowieść.

Kościół Wszystkich Świętych w Pszczynie – opowieść zaczyna się w średniowieczu

Wyobraź sobie Pszczynę sprzed siedmiuset lat – niewielkie miasto przy ważnym szlaku handlowym. Już wtedy istniał tu kościół parafialny, po raz pierwszy wzmiankowany w 1326 roku . Był to jeden z najstarszych murowanych obiektów w okolicy, co samo w sobie świadczy o znaczeniu miasta.

Jednakże los nie był dla tej świątyni łaskawy. Pożary – prawdziwa zmora dawnych miast – niszczyły ją wielokrotnie: w 1545, 1622 i 1748 roku . Za każdym razem  mieszkańcy odbudowywali kościół, traktując go jako centrum życia duchowego i społecznego.

Najważniejszy moment nastąpił po katastrofie z 1748 roku. Wtedy zdecydowano się na gruntowną przebudowę w duchu baroku. Projekt przypisuje się architektowi Christianowi Jahnemu, a nową świątynię ukończono w 1754 roku . To właśnie ten etap nadał kościołowi kształt, który – mimo późniejszych zmian – widzimy do dziś.

Architektura baroku, który zmieniał się z czasem

Na pierwszy rzut oka kościół może wydawać się skromny. Nie jest to monumentalna katedra, lecz raczej świątynia „miejskiego rytmu”. A jednak kryje w sobie wiele ciekawych detali.

Bryła budowli reprezentuje późny barok, choć liczne przebudowy nieco zatarły jego pierwotny charakter . Kościół jest orientowany (prezbiterium skierowane na wschód) i posiada prostokątną nawę główną, trójbocznie zamknięte prezbiterium, wysoką, czworoboczną wieżę od frontu, boczne kaplice i zakrystię dobudowane w późniejszych wiekach. Wieża, nadbudowana w XIX wieku, z baniastym hełmem i zegarami, stanowi charakterystyczny punkt panoramy miasta.

Ciekawostką jest to, że świątynia była wielokrotnie „łatana” historią – powstawała na murach wcześniejszych budowli. To sprawia, że jest bardziej palimpsestem niż jednolitym dziełem architektonicznym.

Wnętrze – skarby ukryte w półmroku

Prawdziwe piękno kościoła odkrywa się dopiero po przekroczeniu progu. Do najważniejszych elementów, na które warto zwrócić uwagę należy ołtarz główny
Późnobarokowy, XVIII-wieczny, bogato rzeźbiony. Znajdziesz tu figury świętych Piotra i Pawła oraz przedstawienia aniołów i Trójcy Świętej . To serce całej świątyni. Ołtarze boczne również utrzymane w stylistyce barokowej tworzą spójny wystrój wnętrza.

Dwupoziomowy, drewniany chór z XVIII wieku, wsparty na kolumnach, z organami fundowanymi przez lokalnego możnowładcę . To jedno z najbardziej klimatycznych miejsc w kościele. Natomiast późnorenesansowy portal z XVII wieku oraz kunsztowna, kuta krata to detale, które łatwo przeoczyć, a zdradzają one wysoki poziom rzemiosła.

Dziewiętnastowieczne witraże, subtelnie filtrują światło i budują nastrój wnętrza .

Jednym z najbardziej intrygujących miejsc jest też krypta w kaplicy św. Krzyża. Spoczywa tam kilkanaście metalowych trumien książąt pszczyńskich. To cichy świadek czasów, gdy Pszczyna była siedzibą możnych rodów i ważnym ośrodkiem na mapie Śląska.

Kościół Wszystkich Świętych w Pszczynie – ciekawostki i wskazówki dla turystów

Kościół przez pewien czas należał do protestantów (XVI–XVII w.), co odzwierciedla burzliwe dzieje religijne Śląska. W czasie remontu w 1957 roku bezpowrotnie zniszczono barokowe stiuki. Była to jedna z największych strat w historii świątyni. Choć świątynia nie uchodzi za „najwyższej klasy zabytek”, jej wartość polega właśnie na warstwowości historii i autentyczności .

Jeśli planujecie wizytę warto wiedzieć, że kościół Wszystkich Świętych w Pszczynie znajduje się tuż przy rynku. Łatwo więc połączyć jego zwiedzanie z wizytą w zamku. Jest otwarty codziennie od rana do wieczora, wstęp jest oczywiście bezpłatny. Można robić zdjęcia. Od dworca kolejowego dojdziecie pieszo w około 15 minut.

Najlepiej przyjść rano lub późnym popołudniem – wtedy światło najładniej podkreśla wnętrze.

Foto & Film: własne